07. Wat Bepaalt het Type Hagala: Hoofdgebruik of Meest Intense Absorptie?

Vaak wordt dezelfde kli op verschillende niveaus van ernst gebruikt. Hoe wordt zo'n kli gekasjerd? Sommigen zijn strikt en houden vol dat elke kli moet worden gekasjerd op basis van het meest intense gebruik, dus als hij één keer in vuur is gebruikt, moet hij via liboen worden gekasjerd, ook al wordt hij normaal gesproken in kokend water gebruikt. Evenzo moet een kli die één keer met kokend water werd gebruikt, maar normaal gesproken met koud water wordt gebruikt, hagala ondergaan, want anders zal de kli worden gekasjerd op basis van meerderheidsgebruik en niet op basis van het meest intense gebruik (She’iltot, de Ra'avya, de Mordechai, Issur Ve-hetter Ha-arokh).

In tegenstelling hiermee zijn veel autoriteiten coulant en houden zij vol dat de vereiste om te kasjeren afhangt van hoe die kli gewoonlijk wordt gebruikt. Daarom, als hij normaal gesproken in kokend water wordt gebruikt, maar af en toe op een vlam, wordt hij gekasjerd door middel van hagala. Als hij normaal gesproken met koud water wordt gebruikt, maar af en toe met kokend water, wordt hij gekasjerd door middel van afspoelen (Rabbeinu Tam, de Ramban, de Rashba, de Ran, SA 451:6). Op het eerste gezicht is dit problematisch: hoe kan het kasjeren van een kli op basis van zijn meerderheidsgebruik de smaak elimineren die hij tijdens zijn intensere gebruik heeft geabsorbeerd? Het antwoord is dat na 24 uur smaken die in en aan kelim zijn geabsorbeerd en vastgekoekt, bedorven raken, en zij kunnen bijgevolg niet langer verboden voedsel besmetten dat ermee in contact komt (zoals in de volgende sectie zal worden uitgelegd). Daarom is de vereiste van kasjeren gebaseerd op het meerderheidsgebruik van de kli (de Rashba, Rama Mi-Fano).

In de praktijk is het gebruik le-khat-chila om strikt te zijn en elke kli te kasjeren volgens zijn meest intense gebruik. Onder verzachtende omstandigheden zijn we coulant en kasjeren we hem volgens zijn hoofdgebruik. Wanneer er bezorgdheid bestaat dat het kasjeren op basis van het meest intense gebruik de kli zal ruïneren, bijvoorbeeld in het geval van een kli die in een minderheid van de gevallen in vuur wordt gebruikt en die waarschijnlijk door liboen beschadigd zal raken, mag men hem le-khat-chila kasjeren door middel van hagala, in overeenstemming met zijn hoofdgebruik. [5]

Voetnoten:

[5]. De ratio van degenen die de strikte opvatting aannemen is duidelijk: aangezien de kli ooit heeft geabsorbeerd door intenser gebruik, moet hij dienovereenkomstig worden gekasjerd. Dit is de mening van de She’iltot, de Ra'avya, de Mordechai, Hagahot Maimoniyot, Terumat Ha-deshen, Issur Ve-hetter Ha-arokh en de Maharil. Aan de andere kant impliceert de Talmoed dat we het meerderheidsgebruik van de kli volgen, dus bekers die gewoonlijk voor koud gebruik dienen, worden gekasjerd door middel van afspoelen (Avoda Zara 75b), ook al worden ze af en toe voor heet gebruik aangewend. Messen die gewoonlijk met kokend water worden gebruikt, worden gekasjerd door middel van hagala (Pesachim 30b), ook al worden ze af en toe gebruikt om vlees te snijden dat op het vuur staat. Dit is de mening van Rabbeinu Tam, de Ramban, de Rashba, de Ra'ah en de Ran. Evenzo leiden velen af dat dit de mening is van de Rif en de Rambam, zoals geciteerd in Beit Yosef 451:6. Dit geschil heeft ook betrekking op het kasjeren van kelim die verboden voedsel hebben geabsorbeerd.

In de praktijk oordeelt SA 451:6, 25, in overeenstemming met de coulante opvatting. Volgens de Rema is het gebruik om strikt te zijn en de kelim te kasjeren volgens hun intensere gebruik, maar zijn we be-di’avad coulant. Volgens SAH 451:27-28 zouden dergelijke kelim niet op Pesach gebruikt moeten worden. Alleen be-di’avad, als ze werden gebruikt nadat ze volgens meerderheidsgebruik waren gekasjerd, is het voedsel koosjer. Het blijkt echter uit SHT ad loc. 144 dat men een kli mag kasjeren volgens meerderheidsgebruik wanneer het moeilijk is om deze volgens zijn intensere gebruik te kasjeren. Bovendien, als het kasjeren volgens zijn intensere gebruik de kli zou kunnen beschadigen, mag men volgens Beit Meir ad loc. 11 (geciteerd in SHT 51) deze kasjeren volgens zijn meerderheidsgebruik.

Vele Sefardische Poskim schreven dat we het meerderheidsgebruik volgen (SA 451:6; Rama Mi-Fano; Gan Ha-melekh; Pe’ulat Tzadik; Zivchei Tzedek, R. Yosef Messas, Yabi’a Omer 10, YD 58; Or Le-Tziyon 3:10:10-11). Echter, verschillende Sefardische Poskim schreven dat le-khat-chila de praktijk is om strikt te zijn volgens het meest intense gebruik (Knesset Ha-gedola; Shulchan Gavo’ah; Kaf Ha-Chayim 451:100; R. Chayim David Ha-Levi’s Mekor Chayim 186:6). SA 451:20 stelt ook dat het gebruik is om tafels te kasjeren door middel van iroei, in overeenstemming met het intensere gebruik. Aangezien we sommige Sefardische Poskim vinden die oordeelden dat men le-khat-chila strikt moet zijn, en veel Asjkenazische Poskim oordeelden dat men coulant mag zijn wanneer dat nodig is, heb ik geschreven dat we de strikte opvatting le-khat-chila volgen, om de verschillen te minimaliseren, en dat we coulant zijn wanneer dat nodig is. Daarom moeten vorken die soms in vuur worden gebruikt, worden gekasjerd door middel van hagala, aangezien ze door liboen beschadigd kunnen raken. Er is een extra reden om coulant te zijn en alleen hagala te vereisen – de vork die in het vuur werd gebruikt is batel in de meerderheid van de vorken die dat niet waren.

Verschillende Acharoniem schreven dat we meerderheids- en minderheidsgebruik alleen bepalen op basis van gebruik met Chametz dat kasjeren vereist; een kli die hoofdzakelijk wordt gebruikt voor koud voedsel dat geen Chametz is, maar één keer is gebruikt voor Chametz in kokend water, moet hagala ondergaan. Als het grootste deel van het Chametz-gebruik echter koud was, zoals in het geval van een tafel of aanrecht, kan deze worden gekasjerd met koud water, in overeenstemming met zijn meerderheidsgebruik, ook al werd deze af en toe gebruikt met hete Chametz. Zo stellen Pri Megadim YD 91, Siftei Da’at 3; Beit Efrayim ChM 17; Chazon Ish OCh 119:15; Sjevet Ha-Levi 6:116:3 (en in de aantekeningen van R. B. Frankel bij §91 is hij coulant en houdt hij vol dat meerderheidsgebruik wordt bepaald door alle gebruik, inclusief toegestaan gebruik).